سالاد بوف!

اکتبر 24, 2006 § 4 دیدگاه

«… هدايتيسم به‏رغم شمار نجومى متن‏هايش، همچنان به تشريح ريزه‏كارانه گونه‏ هاى نامحدودى از همان بحث و گمانه‏زنى‏هايى ادامه مى‏دهد كه به نحو فزاينده‏اى، از آثار هدايت مى‏گسلد و از خودش تغذيه مى‏كند. هدايتيسم از طريق بى شمار پيش درآمد، پس درآمد، يادداشت، زندگى‏نامه، تك‏نگارى، سخنرانى و پايان‏نامه‏ هاى دانشگاهى، تصوير ويژه خود را از صادق هدايت به‏وجود مى‏آورد و پايدار مى‏سازد، تا آنجا كه نويسنده‏اى كه خوانندگان او را به نام هدايت مى‏شناسند، ديگر هدايت نيست كه هدايت هدايتيسم زده است.»

فقط جاى نام كافكا را با هدايت عوض كرده‏ام، وگرنه ميلان كوندرا اين جملات را درباره نويسنده فقيد آلمانى مى‏گويد.
با طرد بى سر و صداى هدايتِ نويسنده از حيطه زيبايى‏شناسى، عناصر تحريف شده، بى‏تناسب، ناقص و عوامانه‏اى از زندگى و آثارش به هم پيوستند تا لحاف چهل‏تكه‏اى را بسازند كه مى‏توان نام «هدايتيسم» بر آن نهاد.
نويسنده فراموش شده، اين بار در هيأت پيامبر يأس به پديده‏اى «كالت»، مُدى فرهنگى يا آرمى تجارى بدل شد.
و بوف كور گويى سالاد فصلى است كه جز هنر در آن از هر چيز ديگر مى‏توان سراغ گرفت. درباره مضامين فرويدى، ابعاد فلسفى، نگاه عرفانى، اسطوره‏اى، اجتماعى و… بوف كور به شكل تهوع‏آورى كتاب، مقاله و نقد نوشته شده است. مهوع از اين رو كه تقريباً اكثر اين آثار گرفتار سوءتفاهم غم‏انگيزى درباره درك زيبايى‏شناسى ادبيات هستند. موج هدايتيسم به‏جاى آنكه بكوشد لذت تجربه ميراث هدايت را شرح و بسط دهد يا با فضولى‏هاى خاله زنكانه درباره زندگى نويسنده (مدل سيگار مورد علاقه، پاتوق‏ها يا تجربيات جنسى او) در جهت كشف سر نخ براى «نقاب برگرفتن از چهره هدايت» برآيد، ارزش اين نوشته‏ ها به زندگى‏نامه‏اى عادى و فروكاهيده، كيفور و محظوظ مى‏گردد و يا از هدايت زيارتگاهى مى‏سازد كه با توسل به آن مى‏توان ضمن فرافكنى عقده‏ هاى اجتماعى، سياسى يا مذهبى، حجم مطالعات و معلومات ارجمند فلسفى و روانشناختى را به رخ سايرين كشيد.
اصل اين مسأله كه هر اثر ادبى بزرگ فى‏النفسه واجد قابليت تأويل از زواياى گوناگون شناختى است، به نظر بديهى مى‏رسد.
اشكال اين نقادى و حاشيه‏نويسى از آنجا آغاز مى‏شود كه چنين تأويلاتى چنان با قلدرى به جاى درك و لذت اثر نشسته‏اند كه خواننده «بوف كور» آن را نه با نگاه يك رمان كه به‏مثابه متنى فلسفى با چاشنى سمبل‏شناسى و روانكاوى فرض مى‏كند.
شارحان غير ادبى به خود اجازه مى‏دهند نظر به نكات گرانبهايى كه در بوف كور كشف كرده‏اند، چنام مصونيت بى‏قيد و شرطى براى هدايت (مردى كه خود به چنين بت‏پرستى‏هايى مى‏خنديد) بسازند كه حتى نتوان در قضاوت تاريخ ادبيات هم بعد از ۷۰ سال جايگاه حقيقى نوشته او را باز يافت. هدايت نوشته‏ هاى درخشان، ضعيف و حتى بد دارد.
كارناوالى كه سال‏هاست درباره بوف كور به راه افتاده به هيچ كس اجازه نمى‏دهد اثر هدايت را به‏درستى بخواند و از اين رو كه دلايل تكريم بوف كور چنانچه شايسته است ادبى نيست، شايد لازم باشد در اينكه اين رمان بهترين نوشته هدايت است به شك بيفتيم.
به هر تقدير همه چيز موكول به روزى است كه هدايت نويسنده از شرِّ سايه عقيم‏كننده مردى نحيف با سبيلى كوچك، شاپويى به سر و عينك گردى بر چشم، رها شود.

پی نوشت: این نوشته مال سه سال پیش است … طی این مدت یکبار دیگر بوف کور را خواندم . هنوز اعتقاد دارم یکی از ضعیف ترین آثار هدایت است. امبرتو اکو درمورد آثار کالت می گوید : «این آثار معمولاْ واجد نوعی زهواردررفتگی با شکوه اند» …اشاره که بسیار در مورد بوف کور صادق به نظر می رسد.حضرت نجف دریابندری در مورد مشکلات فنی این قصه توضیحات مفصلی داده که می توانید در کتاب مصاحبه اش با ناصر حریری بخوانید.

هدایت بیشتر از این که روی ادبیات فارسی تاثیر بگذارد  اثر غیرقابل انکاری روی روشنفکری ایرانی داشته ( مقایسه کنید با آل احمد که ظاهراْ انتلکتوئل بود اما سایه اش تا سالها بر نثر نویسی فارسی سنگینی کرد )

اگر دنبال هدایت نویسنده  می گردید  خیلی راحت او را  در هجونویسی های بی بدیلش کشف خواهید کرد .

§ 4 پاسخ برای سالاد بوف!

  • سحر می‌گوید:

    ای بابا سروش باید یک روز سر فرصت با هم حرف بزنیم اما انقدر کارام با هم قاطی شده که نمی دونم چه کار کنم. استعفا کردم اما دوستان به گوش ژنرال رساندن که فلانی بخاطر پول استعفا کرده منم که دیونه، ریختم بهم حالا شاید دوباره برگردم سر جام که مثلا مردونگی کرده باشم خیر سرم.

  • سورئالیست می‌گوید:

    سلام دوست عزیز بعه این مطلب شما لینک داده شد. پست قابل تاملی بود. موفق و پایدار باشید.

  • سعیدیوس می‌گوید:

    موافقم. وغ‌وغ‌ساهاب و توپ‌مرواری‌اش چیز دیگری‌ست.

  • مهتابگردون می‌گوید:

    ..اثبات یا نقض همیچ کمکی نمی کنه سروش..همه ی اینا برای اینه که بگیم درکش کردیم…بیشتر و کمتر نداره..مگه نه؟

این چیست؟

شما در حال خواندن سالاد بوف! در خواب بزرگ هستید.

فرا

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: