باشگاهِ بیش از فلان قدر

چه فیلم‌هایی را فلان قدر دیده‌ام؟ چرا؟ آنها لزومن بهترین‌ فیلم‌های عمرم نیستند.اما لزومن «آن»ی شخصی داشته‌اند. جاذبه کیفور کننده‌ایی که آدم را بدل می‌کند به  بچه‌هایی که همچنان – بعد ده‌ها بار- اصرار دارند مادرشان کتاب قصه تکراری‌شان را بخواند.سعی می‌کنم ردیفشان کنم، سعی می‌کنم بفهمم چرا. گفتن ندارد که تعداد دیدن‌ها تقریبی‌ست و درباره خیلی دیگر احتمالن حضور ذهن نداشته‌ام. در مورد خیلی دیگر مثل لیلا، ببرخیزان، اژدهای پنهان، دختردایی گمشده، پیانو ، پدرخوانده دو و …نگران طولانی شدن مطلب بودم. گفتن دارد که می‌شود فرض کنیم » بازی وبلاگی‌» است. شما بنویسید چی را چقدر دیده‌اید. از چی کیف می‌کردید…

10تا 15بارها

شام تا بام:

هاروی کیتل یادتان هست؟ همان پاانداز وحشی فیلم راننده تاکسی. او دینی به گردن همه‌مان دارد. او کاشف و حامی نابغه‌ای‌ست به اسم کوئنتین تارانتینو.

یک بی مووی هست که تارانتینو نوشته، کیتل بازی کرده و رودروئیگز کارگردانی به اسم شام تا بام. فیلم دو سال بعد از پالپ فیکشن ساخته شده، یک زنگ تفریح تمام عیار است. پیداست تارانتینو به رودروئیگز گفته : هی بابی بریم یه کم فان داشته باشیم! بعد دوربین را گذاشته‌اند عقب ماشین، سر راه هاروی کیتل و جرج کلونی را هم سوار کرده‌اند و …اکشن. یک سوم اول فیلم ماجرای دو جنایتکار رقیق‌القلب است که یک کشیش بی اعتقاد و دو بچه‌اش را می‌دزدند.می‌روند کافه کمی حرف‌های جفنگ می‌زنند و ناگهان در ساعتی از شب- پیداست که حوصله‌شان از این خط داستانی سر رفته- مشتریان کافه همه خون‌آشام می‌شوند. حالا این چند نفر به علاوه یک دو انسان دیگری که اینجایند باید تا صبح در کافه وامپیرها دوام بیاورند. و تازه تا صبح چند بار دیگر هم خط داستانی عوض می‌کند! جلوه‌های ویژه فیلم دم دستی و دانشجویی‌ست. در و دیوارش باسمه است. اما به قدری سرشار است از حس خلاقیت بداهه که به بچه‌ها توصیه کردم بروند ببینند و ازش درام یاد بگیرند. فیلمش مثل هلو است. هم ساده است هم به شعورت احترام می‌گذارد. گرچه از آخرین باری که دیدمش 7 سالی گذشته ولی فکر کنم هنوز جا دارد دیدنش.

گربه سیاه ، گربه سفید

احتمالن شوخ و شنگ‌ترین فیلم کاستاریکا.بامزه اینجاست که این فیلم هم بعد شاهکار قبلی کارگردانش- زیرزمین- ساخته شده. زیرزمین به قدر کافی آدم بزرگ‌ها را راضی کرده بود. جایزه کن را گرفت و نام کاستاریکا را جهانی کرد. گربه سیاه، گربه سفید اصلن در قد و اندازه زیرزمین نیست. اما «آن» دارد. رهاست. بازیگرها جلوی دوربین انگار کاری به فیلمنامه ندارند، هر کدام – حتی سیاهی‌لشگرها- دارند یک مسخره‌بازی در میاورند. تو سر و کله هم‌ می‌زنند.آرام و قرار ندارند. داستانی بی‌سرو ته و شخصیت‌های مضحک و رگبار شوخی‌ها باعث می‌شود مثل همان شخصیت فیلم- که سکانس آخر کازابلانکا را مدام می‌بیند- تا مدتها معتاد دیدنش شوید.

ای برادر کجایی؟

خدا رحمت کند صاحب نازنین سینما مرکزی را. سالهای اول روزنامه‌نگاری مصاحبه کوچکی باهاش کردم و این دوران مقارن بود با نمایش ای برادر کجایی ( و بعد گوست داگ) با زیرنویس فارسی و صدای دالبی. از آنجا که شنیده بودیم خداوند با دانشجویان مهربان است، ده برابر حق‌التحریر آن مطلب با آوردن نام جادویی صاحب سینما – هر بار با یکی از دوستانم- از گیت ورود بدون بلیط می‌گذشتیم و ای بردار کجایی می‌دیدیم! کار به جایی رسیده بود که حرکات همه آدم‌های کافه نهایی فیلم را حفظ بودم. می‌دانستم الان است که این زنه در ردیف دوم ریسه برود روی شانه بغل دستی. می‌دانستم شهردار دغل محافظه‌کار فیلم وقتی جو را مساعد می‌بیند چطور روی سن قر می‌دهد.

گوست داگ: سلوک سامورایی

شنیدن صدای هوف شمشیر فارست ویتاکر و بال زدن کبوترهایش بصورت دالبی برای اولین بار چنان شیفته‌ام کرد که به لطف اسم آقای سینما مرکزی ( هاه ..فکر کرده‌اید اسمش را می‌گویم؟) هفته‌ای دوبار به مدت یک‌ماه به تماشایش نشستم. هنوز از آن شیوه سی‌دی‌گذاشتن گوست داگ در پلیر ( مثل شمشیر می‌چرخاندش) از آن پیرمرد رزمی‌کار که دزد خیابانی را ناکار می‌کند، از قتل‌عام حرفه‌ای خونسردانه‌اش وقتی وارد خانه می‌شود، از اصرارش به دخترک که نظرش را راجع به کتابی که بهش قرض داده بگوید، از مافیاهای هاف‌هافوی سنگین وزن که نفسشان در راه پله می‌گیرد و بچه‌ها از طبقه چندم روی سرشان اسباب‌بازی می‌ریزند و خیلی چیزهای دیگرش خوشم می‌آید. هنوز آن سیم لعنتی  اضافه که در سکانس پیش از دوئل اشتباهی وارد کادر می‌شود اعصابم را خرد می‌کند.

15 تا 20 بار

پالپ فیکشن

پالپ فیکشن را دوست داشتم. نمی‌دانستم که شاهکار است یا چی. گفتم که افخمی نشانمان داد که شاهکار است. وقتی ازمان پرسید چرا جولز و وینست وقتی اول فیلم می‌رسند جلوی در آپارتمانی که می‌خواهند داخل‌اش شوند، اول یک چند دقیقه‌ای وقت تلف می‌کنند؟ و اصلن چطور وارد می‌شوند؟ ما که ادعامان می‌شد که کلی فیلم را دیده‌ایم به هم نگاه کردیم و تازه فهمیدیم این آقای تارانتینو چه موجود خفنی‌است. شما هم تا جواب این سئوالات را ندانستید بدانید با دقت فیلم را ندیده‌اید.

اینسایدر

چطور می‌شود از موضوعی مثل شکایت و شکایت کشی از کارخانه سیگار سازی فیلم ساخت؟ که آدم بنشیند پایش؟ آن هم دو ساعت و چهل دقیقه!

در دنیای صفتی وجود دارد به اسم «استاد» که پیش از آنکه مثل امروز به گند کشیده شود فقط به کسانی می‌دادند که کارهای محیرالقول بلد بودند. آقای استاد مایکل مان جز همان کسان است. فیلم را بار اول بابت این دیدم که کارگردان مخمصه ساخته.بعدها هر کس از مخمصه خوشش می‌آمد می‌گفتم معلوم است دیگر، این همانی‌ست که اینسایدر را ساخته! این نوشته درباره این که چرا اینسایدر شاهکار است، نیست. فیلم را به قدری دیده‌ام که از برم چطور پاچینو پای تلفن منتظر تماس رابط‌ش است و عینک‌اش را برمی‌دارد و می‌گذارد روی پرونده مقابلش و عینک در دهم ثانیه لیز می‌خورد و او دستش را به شکل عجیبی حایل عینک می‌کند.به قدری دیده‌ام که هنوز گاهی فقط برمی‌دارم سکانس آخر را می‌بینم و از تماشای پاچینو خسته که کارش را رها کرده، برای آخرین بار  از راهروهای شبکه رد می‌شود، به در گردان ضربه می‌زند و وسط جمعیت سرد خاکستری یقه پالتویش را به صورت اسلوموشن بالا می‌کشد ، بغض‌ام می‌گیرد.

ماتریکس

یک موجودی درونم مثل سگ مقابل جلوه‌های ویژه خوب، رام و سر به راه می‌شود. بارهای اول که ماتریکس را دیدم ( بدون این که بفهمم درباره چیست) این موجود با دم جنبان و زبان آویخته مقابل تلویزیون می‌نشست و صدایش در نمی‌آمد.بعد که فیلمنامه را خواندم هم او هم من هم همه موجودات ریز و درشت درونم همگی بارها ماتریکس را دیدم و خوشمان آمد. شاید بشود برایش اصطلاح » ارضای چند جانبه » را اختراع کرد.قصه خوب بود،ترینیتی‌اش همین‌طور، خانه اوراکل و دیالوگ‌ها به یاد ماندنی.گرافیک‌اش رویایی ، جلوه‌های ویژه‌اش عالی، ایده پشت قصه تکان دهنده. هیچ‌وقت با چیزهایی که از سینما می‌دانستم نفهمیدم بالاخره ماتریکس شاهکار است یا معمولی‌ست یا چی. فقط می‌دانم یک هنگ درونم هست که هر بار نمایی از ماتریکس جایی پخش شود قطار می‌شوند و مرا می‌نشانند.

مخمصه

هیچ می‌دانستید پزیشن آن مجسمه مسیح در آغوش مریم که در دومین پلان فیلم دنیرو از کنارشان می‌گذرد خیلی شبیه موقعیت او و پاچینو در انتهای فیلم است؟ یا دقت کرده‌ بودید پاچینوی فیلم وقتی راه می‌رود اینقدر سنگین و تلو خوران است که انگار صدها کیلو وزن دارد؟ یا حواستان بوده وقتی پاچینو اوایل فیلم می‌خواهد از زیر زبان موادفروش خرده‌پا حرف بکشد در کمتر از 5 ثانیه صورتش 7 میمیک مختلف به خود می‌گیرد؟ یا تدوین سکانس سرقت بانک پر از اشتباه زمان‌بندی‌ست اما شما متوجه‌اش نمی‌شوید؟ مخمصه را وقتی بیش از 15 بار ببینید تازه لذتش شکوفا می‌شود. این می‌شود که همراه پاچینوی پیروز اما بدبخت سکانس نهایی، با کشتن آخرین امید رستگاری‌، همه‌چیزتان را می‌بازید.

بیش از 20 بارها

هامون

یکی از روزهای دوم دبیرستان نمی‌دانم فیلم هامون چطور در خانه ما پیدا شد. نمی‌دانم چرا آن پسر دبیرستانی که نه از کیرکه‌گور سر در میاورد نه از ابراهیم در آتش به مدت یک‌ماه هر روز بعد مدرسه فیلم را برمی‌گرداند اول و پلی می‌کرد. آن موقع‌ها فکر می‌کرد خیلی فیلم خوبی‌ست. بعد که رفتم دانشگاه یک بار دیگر دیدم و به نظرم چندان فیلم خوبی نرسید. فکر کردم تو ذوق می‌زند.بعد که باز بزرگتر شدم کشف کردم که : نه! خیلی فیلم خوبی‌ست! نمی‌دانم تا آخر عمر چند بار دیگر این نظر عوض می‌شود. ولی نکته اینجاست که از هامون رهایی در کار نیست. وقتی در ماشین می‌نشینی دوست داری با خودت بگویی: -شیوه برخوردمون چیه؟ -(با لحن دیگری) شیوه برخوردمون چیه؟ – چیه؟ -(با لحن دیگری) چیه؟ بعد بگویی: هاها…مقامات پنج‌گانه! از هامون رهایی در کار نیست وقتهایی که کمی نم باران می‌زند و می‌بینی داری می‌خوانی: » بارون بارون چه خوبه، حالام تنگ غروبه، چیزی به شب نمونده، به سوز و تب نمونده…» رهایی نداری وقتی کلمه «امل‌ی» را می‌شنوی و دوست داری شاکی شوی: » املیه؟ دهاتیه؟ » رهایی نداری هر وقت در یک کبابی کثیف دو عاشق دلخسته را می‌بینی و یاد این می‌افتی که » می‌گن یک تکنولوژی میاد با ماهواره باد ول می‌کنه…» رهایی نداری وقتی که یک نفر توضیح می‌دهد ببخشید تلفن قطع شد ، دوست داری بگویی: » قطع کردی یا قطع شد؟ «…

هیچ کدام از این بیست و فلان قدر باری که فیلم را دیدم روی پرده نبوده. دو ماه پیش که فیلم اکران محدودی داشت مثل همه هامون‌بازها گفتم حتمن روی پرده می‌بینمش. یک ماه گذشت و نشد.کار پیش آمد و جور نشد.

الان که فکر می‌کنم می‌بینم کار بهانه بود. راستش تحمل نداشتم صحنه‌ای را که حمید هامون تکیه‌اش می‌شود دیوار تیمارستان و صدای رویگری می‌خواند: » پروردمت به ناز…تا بنشینمت به پای» خصوصن که حالا نبودن شکیبایی خودش غصه دیگری هوار می‌کند سر آدم.

آنی هال

«می‌دونی، می‌دونی..می‌دونی من من ..» این یکی را تعدادی بار دیده‌ام. تعداد بار بیشتری هم شنیده‌ام. گاهی دی‌وی‌دی دوبله را می‌گذارم و به کارهایم می‌رسم تا مثل نوار قصه پخش شود. صفتش چیست؟ غم‌انگیزترین عاشقانه کمدی؟ کمدی‌ترین عاشقانه تراژیک؟  همیشه باگ فیلم‌های کمدی این است که زیادی سطحی‌اند. باگ رمانس‌ها هم این که زیادی احساساتی‌اند. وودی آلن چنان ترکیب کاملی از اینها ساخته که خودش هم نمی‌تواند تکرارش کند.هم «آن»ی دارد و هم «حال»ی. آلوی سینگر هم همذات کمدین حمید هامون است. یک‌پایش در لاهوت یک پایش در روابط ناکام. و در عشق‌های از دست رفته. اگر خوب به فیلم فکر کنید می‌بنید میزان تلخی‌اش می‌تواند یک گله فیل آرام را بی‌خواب کند. ما چطور تاب می‌آوریم و باز طالب‌اش هستیم؟ چطور آن فلاش‌بک‌های انتهای فیلم را تحمل می‌کنیم و دیدار سرسری متظاهرانه آنی و آلوی را در آخرین نماها و نمی‌میریم؟ جادوی آنی‌هال همین است.