زندگی دیگران

1 بعداز ظهرهای کودکی‌م را دوست ندارم. خانه تاریک بود؛ آباژورها را فقط روشن می‌کردند(چرا؟)؛ دلمان خوش بود به برنامه تلویزیون و تنها بودیم. آن موقع‌ها این دلمردگی به نظرم ناگزیر می‌رسید. فکر می‌کردم همه همین‌طورند. چاره‌ای نیست و باید ساخت. بعدها فهمیدم همه همین‌طور نبودند. فهمیدم این تنهایی طلسم فامیلی‌ست.

2 ما ما بودیم. دیگران دیگران. مرز بین این دو به قدری پر رنگ بود که جهان در آنسوی دیوارهای خانه تاریک به توهم می‌مانست. ما خیلی کول و فهیم و عاقل و کار درست بودیم و باقی دنیا عامی و گیج و پخمه و خطرناک. والدین‌ام هیچ وقت با معاشرت من با دوستانم مخالفت نکردند، اما استرسی که دعوت کردن یک دوست تازه به خانه در فضا می‌پراکند ( چی بپزیرم؟ چه کار کنیم؟ ماها باشیم یا برویم؟ درباره چی حرف بزنیم؟ قبلش چه کار کنیم؟ بعدش چه کار کنیم؟) باعث می‌‌شد من به کل قید خاله‌بازی‌ را بزنم.برای همین دوره‌های فامیلی خانه مامانی را دوست داشتم. چون این مرز برای ساعاتی از بین می‌رفت و بودن با این دیگران به حصر در  پرده‌ها و آباژورهای غصه‌دار می‌ارزید.

3 من هم باید فکر می‌کردم کسی هستم. باید یک جوری سنگینی را تحمل می‌کردم. برای همین وفتی 13 سالم بود و برای اولین بار تقسیم‌بندی روشنفکر و عامی را از پدرم شنیدم کلی کیف کردم. تفاوت من (ما)  و دیگران می‌توانست به مرزمان معنی بدهد و تنهایی‌مان را موجه. دانشگاه که رفتم با کلی آدم حسابی آشنا شدم. دیگران زیادی جزء ما شدند. ناغافل فهمیدم مرز دارد بخار می‌شود. فهمیدم در این جهان وانفسا نه من خر یکه‌ای هستم ، نه بقیه عامی و خطرناک. فهمیدم این مرزبانی کار چرند و خسته‌کننده‌ایست. هر که باید بیاید می‌آید. قضیه به آن پیچیدگی نبود. بعد دیدم سالها گول خورده‌ام. عصرها هنوز دلگیر بودند، اما این‌بار دیگر دلیل موجهی برایشان نداشتم.

4 مشکل فقط مشکل خانواده  کوچک ما نبود. بعدها رد این تنهایی را تا 700 سال گرفتم. از محمدصادق افسر شهربانی که مغرور و مقتدر است تا پدرش یوسف که خانه را ول می‌کند و نامش را تغییر می‌دهد.  آدمهای شجره‌نامه را  تا ریشه شجره تعقیب کردم ، تا کریم‌خان زند. روزی که برای اولین بار ارگ کریم‌خانی را دیدم و لیدر برایمان از راه‌های زیرزمینی و کوچ‌های متوالی کریم‌خان از گوشه‌عمارت به گوشه دیگری می‌گفت، وقتی تعریف کرد که چطور اواخر عمرش به دیگران مشکوک بوده، که چقدر تنها مانده و آدم نزدیکی کنارش نمانده، دیدم این طلسم قدیمی‌تر از آن است که گناهش گردن پدرم باشد. پرده های ضخیم و غروب‌های دلگیر و خانه خالی درد اجدادی‌ست.

5 نوادگان نامشروع وکیل‌ارعایا تنها تنهاماندگان این دیار نیستند. باید باشند کسانی مثل ما. کسانی که از معاشرت می‌ترسند. کسانی که پشت ظاهر مقتدرشان ضیف و نگران و بی‌کس‌اند. کسانی که دوست دارند اما نمی‌توانند.

6 یکی از تفریحاتم چرخیدن در عکس‌های فیس‌بوک‌ایست.دیدن آدمهایی که نمی‌شناسم. خیال‌پردازی درباره‌شان. تصور می‌کنم آن لحظه‌ای که همه رو به دوربین گفته‌اند سیب. که یکی شوخی بی‌نمکی کرده درباره این که بوی عطرش در عکس نمی‌افتد. که یکی منتظر ثانیه آخر مانده تا شاخ بگذارد برای جلویی. بعضی دست هم را گرفته‌اند. عکس‌های ناغافل بعضی نگاه‌های زیرزیرکی را ثبت کرده. آن گوشه‌ها، نگاهی که خودش یک قصه است. شاید به ازدواجی بیانجامد، به طلاقی، به نطفه‌ناغافلی که زود از روی کره خاکی محو خواهد شد. عکس‌ها را نگاه می‌کنم ، چراغ‌ها را روشن می‌کنم، پرده‌ها را کنار می‌زنم و می‌گذارم غریبه‌ها دورم را بگیرند، بخندند، داد بزنند، برقصند، بازی کنند. این طلسم لعنتی را باید جوری بشکنم.

7 دارم با خودم کنار می‌آیم که ما هیچ سرتر از دیگران نبودیم. که تازه آنها توانایی باهم بودن را داشتند و ما نداشتیم. درس و کتاب و سواد و شعر برای دیوار درست کردن و مرزکشی کردن نیست (که اگر باشد به جویی نمی‌ارزد) ما پشت کتابخانه‌مان داشتیم از ترس‌مان محافظت می‌کردیم. پشت غرورمان از بدبختی بی‌کسی‌مان.

8 سخت است دست برداشتن از عادتی که قدمتش دست‌کم 700 سالی می‌شود. وقتی جور دیگری یاد نگرفتی. بلد نشدی خیلی ساده چطور معاشرت کنی. چطور سخت نگیری و اوقات خوشی داشته باشی. خنده‌ام می‌‌گیرد که تازه باید چیزهایی را آزمون و خطا کنم که باید خیلی سال پیش بلد می‌شدم.آن سالها می‌شد براحتی به کسی گفت : “هی میای با من دوست بشی؟”  الان ماجرا کمی پیچیده‌تر شده، غریبه‌های بزرگسال به سلام‌های ناغافل مشکوک‌اند. با آشناهای مجازی تفاوت سنی، طبقه اجتماعی یا جنسیتی داریم که همین‌ها می‌ترساندم.باید سعی کنم راه حلی برایش پیدا کنم.

9 این عکس‌ها را نگاه کنید. به چهره‌هایشان. آنها هم مثل ما بوده‌اند.خندیده‌اند، عاشق شده‌اند، بیمار بوده‌اند، خیانت‌کرده‌اند، اندوهگین شده‌اند. آنها دیگران نیستند. یک توده بی‌شکل خارج جهان ما نیستند. آدم‌اند مثل خود ما.زندگی‌شان همان‌قدر مهم است که زندگی ما. غم و شادی‌شان همان‌قدر جدی که خوشحالی و اندوه ما.

10 به آنها نگاه می‌کنم، یاد اتاق‌تاریک می‌افتم و صدای غمگین تلویزیون. فون‌بوک گوشی‌ام را مرور می‌کنم….