تفنگ‌های دسته نقره من

یکی از بچه‌های دانشکده شکست عشقی خورد. آمد اتاقمان و تا صبح شهرام ناظری گوش کرد. خب تا اینجای ماجرا اشکال نداشت. ولی او همین یک قطعه را مدام می‌شنید که :
تفنگ دسته نقرم رو فروختم
واسه یارم قبای ترمه دوختم
فرستادم برایم پس فرستاد
تفنگ دسته نقره داد بی‌داد
اولش فکر کردم با این آهنگ خاطره خاصی دارد. بعد که دیدم به صحبت پا می‌دهد پرسیدم و خندید. تعریف کرد غصه‌دار تمام شدن رابطه‌شان نیست. مشکل این است که کلی از کتابهایش را به طرف امانت داده بود که دیگر از دست رفته… تفنگ دسته نقره داد بی‌داد!
آن ضرب‌المثل نخ‌نما را درباره آدم‌های احمقی که چیزی قرض می‌دهند و احمق‌ترهایی که پس می‌آورند شنیده‌اید. گرچه ممکن است برای خیلی‌ها این حکم غیرانسانی و ظالمانه باشد. ولی راستش حقیقت تلخی درش نهفته که هیچ جوره قابل کتمان نیست.
وقتی صحبت مالکیت به میان می‌آید تنها چیزهایی که برایم ارزش دارد کتابها و فیلمها و موسیقی‌هایی‌ست که دارم. از لذت این مالکیت شرمنده نیستم. این جور پیش خودم توجیه می‌کنم که ابزار کارم هستند. ممکن است بشود از یک موزیسین انبرکلاغی‌اش را چند ماه امانت گرفت اما قطعن این کار را نمی‌شود با یک لوله‌کش کرد.گاهی برای نوشتن بارها به این کتابها و فیلم‌ها رجوع می‌کنم و کم‌شدن چند ماهه یکی‌شان می‌تواند پریشانم کند. اصلن وقتی نیستند بیشتر دوست دارم بخوانم یا ببینمشان. بارها شده موقع قرض دادن کتابی- در شرایطی غیرقابل اجتناب- دوست داشته‌ام همانجا بنشینم و یک بار دیگر بخوانمش. یا های‌های گریه کنم و چنان بدرقه دردناکی تدارک ببینم که امانت‌گیرنده از خیر تقاضایش بگذرد. خب اگر اسم اینها بیماری‌ست من بیمارم. گاهی سعی می‌کنم با ایده‌های همنوع‌دوستانه مثل این که : اینها یک مشت کاغذ است و ارزش دوستی بیشتر از اینهاست ، خودم را تسلا دهم. اغلب موفق نمی‌شوم. چون اعتقاد دارم این کتابها باید به دست اهلی خوانده شوند که اگر اهلش بودند باید خودشان می‌رفتند و پیدا می‌کردند و می‌خواندند. من بسیاری این کتابها را با شکم گرسنه خریده‌ام بنابراین دردبی‌پولی برای کتاب خریدن را هم زیاد درک نمی‌کنم.
با این همه متاسفانه با قوانین جهان نمی‌شود جنگید و روز و شب عربده با خلق خدا نتوان کرد. همچنان گاهی محصولات فرهنگی را امانت می‌دهم و امانت می‌گیرم. این قصه تعدادی از این امانت‌های بی‌سرانجام است. تفنگ‌های دسته نقره که داد بی‌داد…

• گزیده دیوان شمس/ مهدی

با مهدی به اندازه الان رفیق نبودیم. همین‌قدر بود که از وجود هم در خوابگاه خبر داشتیم. می‌دانستم اهل ذوق است خط می‌نویسد و نی می‌زند. دوست مشترکی شبی آمدم دم اتاقم که مهدی امشب شوریده است و دیوان شمس می‌خواهد. اهلش می‌دانند که این گزیده شفیعی کدکنی چه گوهر نابی است و چطور کتاب بالینی آدم می‌شود. ولی چه می‌شود کرد وقتی مهدی که آدم حتی نمی‌شناسد نیمه شب در خوابگاه غربتی شوریده می‌شود؟ دادم برد. خبری نشد. رویم هم نشد بپرسم کتابم کجا رفت و چرا برنگشت. گذشت و بی‌شمس شدم و سه و نیم سال بعد ، یکی از شبها که من و مهدی جفتی شوریده شده بودیم و طالب چند بیت آتشین حضرت، مهدی از زیر خروار کاغذ گوشه اتاق ورق پاره‌ای بیرون کشید. 20 ورقی می‌شد. لازم نیست بگویم برایم آشنا بود. پارسال سرانجام دست از کنسی برداشتم و یک نویش را با این سوگند که به هیچ شوریده نیمه‌شبی امانت ندهم، خریدم.

• ایزی رایدر/ بهروز افخمی

افخمی یک ترم به ما پالپ فیکشن درس می‌داد و پیشنهاد دهنده و مسئول برگزاری کلاس من بودم. طبیعی بود که وقتی از حسرت دیدن دوباره ایزی رایدر برایمان بگوید باید فکری می‌کردم. برای بچه‌های امروز که دی‌وی‌دی مثل ریگ بیابان در دست و بالشان است باید سالهای آرشیو وی‌اچ‌اس را یادآوری کنم. چند صباحی نمی‌گذشت که ویدئو مجاز شده بود. آرشیویست‌ها هم به چهار پنج فیلم وی‌اچ‌اسی که کسی برایشان سوغات آورده بود می‌نازیدند. خلاصه رفتم پیش دوستی که دوستش ماهواره داشت و یک شبکه کارتی  را باز کرده بود که 24 ساعت با زیرنویس یونانی فیلم کلاسیک نشان می‌داد، رو زدم و نوار خام دادم و یک کپی تمیز ( یادش بخیر می‌گفتیم مثل آینه!) از ایزی رایدر را گرفتم. فردایش کلاس داشتیم و فرصت نشد خودم فیلم را ببینم. دادمش به افخمی با این توضیح شرمگنانه و زیرلبی که برای خودم کپی‌اش نکردم. او هم قول داد کپی کند و پس بیاورد.
یکی دو سال بعد از قضا افخمی آمد دانشکده‌مان و یک ترم جویندگان جان فورد به ما درس داد. از سر شوخی جدی ماجرای ایزی‌رایدر را یادش آوردم. گفت دی‌وی‌دی‌ مفصل فیلم دستش رسیده و برایم کپی خواهد کرد. متاسفانه فارغ التحصیل شدم و دیگر ترمی با افخمی نداشتم. و باور می‌کنید یا نه ایزی‌رایدر را هنوز ندیده‌ام!

• جامعه باز و دشمنان آن/ محبوبه

کتاب را به توصیه مرتضی خریدم. گرچه قطرش و موضوعش کمی ترسناک بود. پاییز همان‌سال که خوابگاه را رنگ می‌کردند یکی دو ماه مقیم خانه عمویم بودم و تنها کتاب پوپر همراهم بود.برخلاف تصورم آسان‌خوان و جذاب و  پر ایده بود. 8 سال پیش محبوبه،همسر مرتضی، خواست کتاب را بدهم بخواند. از دوستی‌مان هم که بگذریم ، این حداقل سپاسگذاری ممکن بود از کسی که چنین کتابی را توصیه کرده. خب.  حالا جایش در کتابخانه‌ام خالی‌است. این یکی تقصیر امانت‌گیرنده نیست که ما 8 سال است هم را ندیده‌ایم . و خوشبختانه خیالم راحت است که جایش امن و امان است. حتی یکی‌دوبار به قصد خریدن این چاپ تازه چند جلدی‌اش راهی انقلاب شدم که سرانجام با کتابهای دیگری به خانه برگشتم. راستی کسی قیمت چاپ جدیدش را نمی‌داند؟

• تن‌تن‌ها/ شیرین

شیرین خواهرم که به سوم دبستان رسید، فکر کردم وظیفه دارم در همان سنی که با تن‌تن آّشنا شدم، او را با تن‌تن آشنا کنم. این بود که حاصل سالها تلاش ( جداً منظورم تلاش است) که شده بود 12 جلد یونیورسال دادم بخواند. خوشبختانه قدر کتابها را دانست و باقی‌اش را کمابیش از این چاپ‌های جدیدش خرید برای خودش. گفتن ندارد که برای تن‌تن بازان این نسخه‌های جدید به قدر شتر مرده ارزش ندارد. گنجینه اختصاصی من همان 12 تا یونیورسال بود که هر شب خواب می‌دیدم 9 تای بقیه‌اش را هم پیدا کرده‌ام و کامل شده‌اند. باری، آمدم تهران و از ترس مسخره شدن و مرام برادری گذاشتم آنها بماند. چند ماه پیش یکجا تعدادی تن‌تن یونورسال به ثمن بخس گیرم آمد و هوایی رویای قدیمی شدم. بعد هزار کشمکش زنگ زدم خواهرم. خجالت کشیدم بگویم من تن‌تن هایم رو می‌خواهم . یک دروغ موجهی سر هم کردم و ازش خواستم اگر دم دستش است برایم بفرستد. دم دست نبود. گشتند. نبود. پایان رویا زمانی رسید که فهمیدم گنجینه نازنینم همراه کلی کتاب دیگر نوجوانیم در انباری یکی‌از ده‌هزار خانه‌ای که طی این سالها عوض کرده‌ایم جا مانده. خودم را با این تصور تسکین می‌دهم که شاید نوجوانی روزی در یک کارتن عتیقه را در انباری خانه‌شان باز کند و از لطف پروردگار بر خود بلرزد.

گروتسک/؟

این کتاب گروتسک از آن کتابهای مهم روزگار است که تنها یکبار در دهه 60 نشر مینا چاپش کرده و تمام. حدودن 100 صفحه است اما تقریبن تنها مرجع فارسی زبان حسابی‌ست در موضوع گروتسک. من کتاب را در کتابخانه آستان قدس دیده بودم. یک عمر دنبالش دویده بودم و سرانجام از سر اقبال جایی یافته بودم. 5 سال پیش باز فرصتی شد چند جلسه‌ای در مقام شاگرد قدیمی در کارگاه‌ فیلمنامه‌نویسی فرهاد توحیدی شرکت کنم. آنجا پسر جوانی بود که متاسفانه اسمش هم یادم نیست.علی؟ مهدی؟ نمی‌دانم. عاشق برادران کوئن بود. خلاق و خیال‌پرداز و طناز. دقیقن به گروتسک علاقه داشت و خودش نمی‌دانست. برایم مهم بود کتاب را بخواند. شاید حتی برایش بردم و راغب نبود چندان و ازش خواهش کردم بخواند. خودم دیگر به جلسات نرفتم. طبیعتن آدم نمی‌تواند از کسی که اسمش را هم نمی‌داند کتابش را پس بگیرد. راستش حتی هنوز ، دانستن این که کجاست و به کجا رسید برایم مهم‌تر است تا سرنوشت کتاب نایابم.

این قصه کامل و منصفانه نیست اگر اشاره نکنم به چیزهایی که وسط خرت و پرت‌های من جا خوش کرده و مال من نیستند. مثل  نوار  باب دیلن محمد رضا  ( به یاد بیاورید دوره‌ای را که نوار کاست قرض می‌دادیم به هم ) یا سه چهار تا دی‌وی‌دی که یکسال است گذاشته ام گوشه کتابخانه تا به افشین برگردانم. یا مردان مریخی زنان ونوسی یوسف که گذاشته‌امش پای مبادله پایاپایی با آلبوم موسیقی فیلم آبی که آن موقع‌ها مثل ریگ بیابان نبود.
شما چی‌هاتان را هیچ وقت پس نگرفتید؟