آخرین خنده جوکر

به بهانه مرگ آخرین جوکر سینما

با قدرت یک شیطان …پیچ و تاب می‌خورد ….ته مانده خش‌خش‌اش خاموش می‌شود…صدای “سایرن‌ها” در دالان می پیچد. با جیغهای خسته شان که ..جهان ..تاریک و سرد می‌شود.

بازگشت شوالیه سیاه – فرانک میلر

هیچ کس نمی‌داند چطور یک حقه‌باز خرده‌پا ناگهان به جوکر خطرناک تبدیل شد. به خطرناک‌ترین شخصیت گاتهام سیتی و یکی از غریب‌ترین بدمن‌های تاریخ کمیک.

با موهای سبز،‌چهره سفید ،‌لبهای سرخ و خنده شیطانی ابدی. جوکر ترکیبی است از تبهکار ، لوده ،‌نابغه و بیمار روانی. یک ترکیب کامل گروتسک. او برخلاف بدمن‌های دیگر توانایی بدنی خاصی ندارد. قدرت او در خنده اوست. خنده به قربانیانش به دشمنانش به گاتهام سیتی و همه دنیا. در هنگامه نبردی عرق‌ریز و خون‌فشان که همه مستاصل‌اند و ظاهرا ً راه فراری باقی نمانده او همچنان می‌خندد. نه چیزی برای از دست دادن دارد .نه از چیزی می‌ترسد.

بتمن هم اگر عبوس و اخلاقی و جدی نبود احتمالاً خود جوکر می‌شد.مبارزه او با جوکر نبرد با “سایه” خودش است.با نیمه آنارشیست و ولنگار خودش.

در سلوک جوکر هم بتمن احتمالاً یک “احمق” است.کسی که در کمال بی‌ایمانی همچنان سرگرم پاک کردن شهر کثیف از پلشتی‌هاست.بتمن هم مثل همه ما می‌داند که گاتهام -شهر دوران کودکی‌اش- درست بشو نیست. او بزودی بعد از نبردهای بسیار درمی‌یابد که دشمن اصلی او خود شهر است.خود شهر و مردمش .خود زمانه تاریک ما. با این حال با تتمه امید و اخلاقش لباس شوالیه سیاه را می‌پوشد. جوکر اما چندان اعتقادی به رستگاری ندارد. او هم از گاتهام بیزار است هم از شهروندان میان‌مایه‌اش . او راه تخریب را برگزیده. راه محبوبش هم انفجار است. نه با جدیتی که انگار کل این قصه مهم است یا این درهم کوبیدن خود یک وظیفه سلب اخلاقی است. بل با خنده و لودگی. با مسخره کردن تمام این پروژه. و از این روست که جوکر خطرناک و ترسناک است.

جوکر در داستان “مرگی در خانواده” دوست و همکار بتمن یعنی رابین (جیسون تاد) را می‌کشد. مرگی ناگهانی که بعدها تاثیر بسیاری بر بتمن و سرنوشت مبارزات او می‌گذارد. همچنین در قصه “جوک کشنده ” بت‌گرل ( باربارا گوردون) دختر تنها پلیس وفادار گاتهام را نیز برای همیشه علیل می‌کند.

بتمن چند بار فرصت خلاصی از دست جوکر را دارد.اما او را نمی‌کشد.یک بار در ” آخرین خنده ” جوکر نیمه‌جان را به زندگی باز می‌گرداند. و بار دیگر در “بازگشت شوالیه سیاه” وقتی در نبردی تن‌به‌تن گردن جوکر را شکسته در واپسین دم از کشتن او بازمی‌ایستد. دیالوگ‌های این فصل کتاب تصور عشق مکتوم جوکر به بتمن را در برخی منتقدان برانگیخت. جوکر رو به موت بتمن را my sweet و Darling خطاب می‌کند. بتمن هم جهان را بعد جوکر، تاریک و سرد توصیف می‌کند. خوانندگان بتمن پس از مدتها درمی‌یابند که آن دو تا چه حد به یکدیگر شبیهند.

***

شکل وشمایل جوکر از کجا آمد؟ بیل فینگر و باب کین ، خالقینش می‌گویند از چهره کنراد ویت در فیلم “مردی که می‌خندید” الهام گرفته‌اند.

.

کیسر رومرو اولین بازیگری بود که نقش جوکر را بازی کرد. در مجموعه تلویزیونی دهه 60. قاتلی دیوانه با اداهای اغراق‌شده که بسیار به نخستین جوکر‌های کمیک نزدیک بود.

.

در 1989 تیم برتون برای ایفای نقش جوکر سراغ جک نیکلسون رفت. نیکلسون میانسال نه به بالابلندی جوکر بود نه به لاغری او. اما یک ویژگی جوکری منحصر به فرد داشت .دهانی بزرگ و دندانهای ردیف ریز.نیکلسون بعدها فاش کرد که کارگزارش به او چه توصیه‌ای کرده بود؛ گفته بود : “قیمت را هر چقدر خواستی بالا ببر و نترس. با این دهانی که تو داری تیم برتون انتخاب دیگری ندارد! ” جوکر بتمن (1989) هر چند با کاراکتر شناخته‌شده‌اش کمی فاصله داشت اما نیکلسون با آن انفجارهای خنده ناگهانی و هیستریک جوکر تازه‌ای آفرید.

چند بتمن بعدی برادران وارنر بدون جوکر پیش رفت. طی این مدت بازیگر نقش بتمن هم سه بار عوض شد : از مایکل کیتون تا وال کیلمر و بعد جرج کلونی. به همین ترتیب فیلمها هم سیر نزولی طی کرد.تولید بتمن چند سالی پس از شکست تجاری آخرین فیلم متوقف شد و کمپانی برای بازگرداندن شوالیه سیاه دنبال کارگردان با سلیقه تازه‌ای گشت. سرانجام کریستوفر نولان جوان کارگردانی “بتمن آغاز می‌کند” را به عهده گرفت.باز هم فیلمی بدون جوکر.در پایان فیلم گوردون کارت ویزیت تبهکار تازه‌ای به اسم جوکر را نشان بتمن می‌دهد. از همان موقع تماشاگران منتظر جوکر تازه سینما اند. اسامی زیادی مطرح شد. از آدریان برودی تا شون پن. قرعه فال به نام بازیگر کمتر شناخته‌شده‌ای به نام هیت لجر افتاد. اولین تصاویری که از گریم او منتشر شد نشان می‌داد او خود خود جوکر است. به همان بلندبالایی و با همان خنده شیطانی.افسوس که …

***

نمی‌تونی منکر بشی که جدایی غم شیرینی‌ست عزیزترینم…

جوکرخطاب به بتمن در پایان تیمارستان آرخام