قرص‌هایم کو؟

آن شوخی قدیمی هست که به طرف می‌گویند: “قرص‌هات رو به موقع خوردی؟” …مدتهاست که از این شوخی استفاده نمی‌کنم.از وقتی که به موقع نخوردن قرص‌ها ، حالم را بد می‌کند.

***

القصه …یکسال پیش مطلبی نوشتم درباره افسردگی به اسم “انسان کمی هم جسد است” .در آنجا سعی کردم به  برخی افسانه‌های عامه‌پسند در مورد بیماری دپرشن بپردازم.
با این حال مدتهاست که مراسمی آیینی در خانه ما تکرار می‌شود: دوستانی مهربان ، نگران از مصرف داروی ضد افسردگی من، سعی دارند قانع‌ام کنند که دارو ، درمان مناسبی برای این مشکل نیست و با کمی “همت” قضیه ختم به خیر می‌شود. و در این مراسم آیینی تلاش می‌کنم برخی باورهای اشتباه درباره درمان دارویی دپرشن را بترکانم.
مخاطب مطلب قبلی من خود افسردگان بودند.کسانی که از بیماری رنج می‌برند و می‌فهمیدند که چه می‌گویم. این تکمله را برای اطرافیان و دوستان افسردگان می‌نویسم.و اگر گارد شما در مقابل درمان‌های فیزیولوژیک افسردگی بسته است توصیه می‌کنم آن را بخوانید.

***
 افسانه1. افسردگی که این همه قیل و قال ندارد.من خودم هم گاهی افسرده می‌شوم.

هیچ‌ پزشکی برای دپرشن‌های خفیف گذرا یا فصلی دارو توصیه نمی‌کند.پس ما درباره دوره‌های غمگینی پریودیک رایج صحبت نمی‌کنیم.داریم درباره یک بیماری صحبت می‌کنیم.چیزی مثل سیاه زخم، ام‌اس ،‌سرخک. ما درباره افسردگی مزمنی صحبت می‌کنیم که بیش از چند هفته ادامه دارد.فرد افسرده طی این مدت مدام ‌می‌خوابد یا به شدت بی‌خواب است، و اغلب گریه می‌کند و انگیزه هیچ کاری ندارد. واز هیچ چیز لذت نمی‌برد و حلقه تکراری از سرزنش‌های ریز ودرشت در ذهنش تکرار می‌شوند. اگر شما هم این وضعیت را دارید باید به پزشک مراجعه کنید.

افسانه 2: این بیماری روحی است و درمان روحی هم دارد.

البته که نسبت به سیاه‌زخم نقش عوامل روانی در آن بیشتر است.اما نقش ماده شیمیایی “سروتونین” را چه کسی انکار می‌کند.چطور است که اتفاقاً رد آن در اغلب تحقیقات  آزمایشگاهی مربوط به شادی و غم پیدا می‌شود.چطور است که از قضا  در تمام بیماران افسرده  کمبود ( در واقع ازدیاد بازجذب آن) مشاهده می‌شود.

افسانه 3 : تاثیر قرص ها فقط تلقین است.

بله .در سطحی از واقعیت که وارد بحث ماتریکسی شویم همه این‌ها شاید توهم باشد.تاثیر استامینوفن و دیازپام هم حاصل تلقین است. تاثیر مزه‌ها و رنگ‌ها وبوها هم شاید.
ولی اگر قرار است قضیه در همین جهان ناسوتی خودمان ببینیم خیر تلقین نیست.در پزشکی دسته‌ای دارو وجود دارد موسوم به پلاسیبو یا دارونما.حاوی مواد بی خاصیت که برای مواردی که پزشک حدس می‌زند بیمارش صرفاً به تلقین مصرف دارو نیاز دارد تجویز می‌شود.داروهای ضد افسردگی اما دارویند.یعنی مواد شیمیایی دارند و با بدن ما یک کارهایی می‌کنند و باور داشتن یا نداشتن شما به تاثیر آن اخلالی در تاثیرات آن ایجاد نمی‌کند. آزمایش ساده: یک فرد سالم که معتقد است تاثیر این دارو ها حاصل تلقین است به مدت 20 روز سیتالوپرام مصرف کند ببیند چه می‌شود.قاعدتاً نباید سیستمش به هم بریزد. اما من هیچ مسئولیتی بابت عوارض احتمالی این آزمایش به عهده نخواهم گرفت.

افسانه 4 : انسان نباید به این داروها وابسته شود.

درمان افسردگی مزمن ،‌زمان مي‌برد.گاهی لازم است بیمار مدت مدیدی دارو مصرف کند.اسم این مصرف ممتد را اگر دوست دارید می‌گذاریم وابستگی. خب می‌گویید انسان نباید به چیزی وابسته باشد.بله .چه سخن حکیمانه نغزی! اما زیاد به انسان بودن غره نشویم .این تخته بند تن لعنتی وابسته هزار عنصر مادی است.مگر ما وابسته به خوردن و نوشیدن و تنفس و دفع نیستیم . تازه اینها وابستگی‌هایی است که به چشم می‌آید.بگذریم از بسیار وابستگی‌های روانی دیگر.حالا این روزی یک قرص ما خاری است در چشم سلوک عارفانه؟ نشانه ضعف و وابستگی و اینهاست؟ خب باشد.چرا کسی به بیماران قلبی نمی‌گوید که وابسته دارو اند. مگر فشارخونی‌ها تا پایان عمر ناچار به مصرف دارو نیستند؟مگر عینکی ها تا آخر عمر عینک نمی‌زنند؟ یکبار دیگر در باره این گزاره فکر کنید.

افسانه 5 : مصرف دارو باعث می‌شود که خودت نباشی.

اوه بله ..من از وقتی دارو مصرف می‌کنم بیشتر عمه‌ام هستم! این چه حرفی است؟ داروهای ضد افسردگی هم مثل سایر داروها هدفی دارند. قرار است روی قسمت مشخصی تاثیر بگذارد.شوک الکتریکی که نیست.مگر خوردن مسکن شخصیت آدم را عوض می‌کند؟ این هم همان‌طور است.چون اسمش داروی روانی است معنی‌اش این نیست که روان آدم را می‌شورد یا آدم را “روانی ” می‌کند.

مصرف دارو برای من تنها باعث می‌شوم در شرایط طبیعی مواجه با فشارها و تنش‌ها قرار بگیرم.
انگار یک آدم یک پا عصایی داشته باشد که بتواند- تقریباً -مثل بقیه راه برود ، و بقیه آدم‌های عادی سعی کنند قانعش کنند که عصایش را دور بیاندازد چون وابستگی به آن خطرناک است و معلوم نیست با استفاده از آن چه بلایی سرش می‌آيد و تازه ممکن است زمین لیز باشد و سر عصا سر بخورد و تازه دست هم از گرفتن عصا خسته می‌شود!
بیمار همان یک ‌پای عصا به دست است و اطرافیان دلسوز اغلب همان کسانی که صدایشان از جای گرم می‌آید.