بر آزردگی خود کمانچه بگذران

ابداً تضمین نمی‌دهم این آخرین نوشته‌ام درباره “محسن نامجو” باشد…
سومین نوشته در این یک‌ماه : شورش را در آورده‌ام ؟ زیادی ذوق زده‌ام ؟  تا حالا موسیقی تلفیقی نشنیده‌بودم ؟ با مد روز همراه شده‌ام؟…
معاصران نوابغ در برابر آنها چه عکس‌العملی داشته‌اند؟ باید چند دهه صبر کنیم تا بفهمیم با یک هنرمند درجه یک طرف بوده‌ایم؟
جواب این سئوالات، خود نوشته سوم است.

***
ظرف این چند روزه به لطف امیر عزیز آلبوم “گیسو” نامجو را هم شنیدم. تقریباً می‌توانم بگویم آنچه پیش از این از او شنیده بودید فراموش کنید.
قبلاً با تسامح می‌شد پذیرفت که با هنرمندی طرفیم که در این روزگار عسرت ، موسیقی ایرانی را زنده کرده است.یک آدم مستعد …در کنار آدم‌هایی دیگر.
اما با شنیدن آخرین آلبوم او دیگر نمی‌توان براحتی از کنار موسیقی او گذشت یا با توصیفی مثل “یک آهنگساز زیرزمینی که  موسیقی بلوز کار می‌کند” تکلیفش را روشن کرد.
خلاقیت فوق العاده نامجو و آثار  اخیرش به هیچ عنوان نباید تحت تاثیر نام سبک بلوز یا آندرگراند بودنش قرار بگیرد.
اگر رو زمینی کار می‌کرد. آثارش مجوز می‌گرفت و به هلند هم نمی‌رفت باز هم موظف بودیم او و موسیقی‌اش را کشف کنیم و بفهیم با موسیقی “درجه یک” طرفیم.
او الان در مرحله‌ای است که مقایسه او با یغمایی یا علیزاده جفا به حال اوست .بی تردید.

***
تا حالا درباره موسیقی ننوشته‌ام. بگذارید با سینما شروع کنیم. خدایا کمکم کن!

فیلم “جویندگان” جان فورد را دیده‌اید؟ می‌دانید یکی از دلایل شاهکار نامیده شدنش چیست؟
جان فورد فقید به زوایایی از احساسات انسانی دست یازیده که نه تنها دست هنرمندان دیگر به آن نرسیده بود بلکه هنوز که هنوزه حتی توصیف دست‌آورد او سخت است.
می‌دانید که شخصیت “جان وین” در سینما نمونه آرکی‌تایپی یک امریکایی‌ست. تماشاگران امریکایی به سینما می‌رفتند تا “لوطی‌گری” و “قلدری “و “مردانگی” او را ببینند.
حالا در فیلم جویندگان چه اتفاقی می‌افتد؟ جان وین این فیلم  لوطی و قلدر هست اما گاهی به شدت احمق و وحشی‌ست. موضع‌گیری فیلم در قبال شخصیت او گیج‌کننده است.او یک قهرمان لاابالی وسترن است یا یک بزن‌بهادر نفهم؟فیلمسازان معمولی می‌توانند نشان بدهند او یک کدام از این کاراکترهاست. حتی می‌توانند قضاوت تماشاگر را از سمت یکی از این‌ها به دیگری متمایل کنند. اما طرفه بی‌نظیر حضرت فورد این است که موضع‌گیری نمی‌کند. فیلم او به همان پیچیدگی حقیقی دنیاست. در نمای پایانی فیلم که مرد بیابان‌گرد خارج خانه  تنها می‌ماند او همان‌قدر تقدیس شده که وقتی با سبعیت مشمئز‌کننده‌ای پوست سر یک سرخپوست یاکی را می‌کند ، تماشاگر را منزجر می‌کند.
این پیچیدگی، این محاکات چندلایگی جهان واقعی یکی از همان چیزهایی است که نام فیلم فورد را سالهاست در تاپ تن منتقدان سینمایی قرار داده است.

***

انتلکتوئل‌های وطنی گاهی فراموش می‌کنند فلسفه پست‌مدرن معلول وضعیت پست‌مدرن است و نه بالعکس.
فیلسوفان محبوب‌آنها چیزی را اختراع نکرده‌اند. بلکه با حساسیت و درک ،انگشت روی موقعیت انسانهایی گذاشته‌اند که هم مشتاق عالم زر اند و هم بی‌خدایند. هم  با حسرت سنت را به‌یاد می‌آورد و هم مسخره‌اش می‌کند . یک موقعیت جفنگ که ابداً محصول کتاب ها نیست. توصیف وضعیت حقیقی آدم هاست.
هنرمندان اصیل و درجه یک همان کسانی هستند که قادرند آگاهانه این وضعیت را مشابه‌سازی کنند. آن پیچیدگی نام ناپذیر زندگی را بیافرینند. چیزهایی که در زیرلایه‌های زندگی ما در جریان است جلوی چشمان بیاورند.
محسن نامجو یک هنرمند زیرزمینی یا آهنگساز تلفیقی با بلوز نیست. (با تسامح) بگویم که همان جان فورده است.
کاشف وبازآفرین جهانی که نه تنها دست هیچ آهنگساز ایرانی به آن نرسیده بود، بلکه به جرات در نام‌بردن از  معادل‌های جهانی او نیز دچار مشکل خواهید شد.
آوانگاردیسم نامجو ، یک تجربه تفننی و زود گذر نیست. شارح  اصیل همان تناقض‌ها و چند پارگی روح ماست.
او سنت را مسخره می‌کند. او به آن درمی‌آویزد.هم در شعرش هم در موسیقی اش. تجربه شعری معادل با کار او البته سابقه دار است. نامجو اولین نیست. اما او اولین کسی‌ست که با تحریر درست ؛ خیلی جدی و بسیار بی‌قرار کننده می‌خواند : سشوار!

***
اغلب منتقدان محافظه‌کارند. از بغض و تنگ‌ چشمی نمی‌گویم. محافظه‌کارند.  گاهی برای ایفای نقش قاضی عادل به انتظار گذشت گذشت آعصار می‌نشینند.اگر تروفو و برو بچه های کایه‌دو سینما ، فیلمساز گرد وقلنبه‌ای به نام “آلفرد هیچکاک” را کشف نکرده بودند، چند سال باید می‌گذشت تا آدم “سرشناس”ی آثار او را بازخوانی می‌کرد و به طبع او می‌فهمیدیم یکی از فیلمسازان بی بدیل سینما بوده است؟ ارجاع  عیار سنجی آثار به  گذشت زمان کار منتقدان محافظه‌کار و بی مایه است. کسانی که برای قرار دادن نام پالپ فیکشن در شمار یکی از شاهکارهای سینما به نیم قرن دیگر زمان احتیاج دارند.
کسانی که برای کشف هنر آهنگسازی به نام محسن نامجو حالا حالاها صبر خواهند کرد.
اسمش ذوق‌زدگی است؟ شاید باشد…منتقدان کایه‌دو سینما هم از کشف هیچکاک ذوق‌زده بودند. کشف نوابغ ذوق برانگیز است.

***
انکار نمی‌کنم که اغراض شخصی در نوشته شدن این مطلب دخیل بوده است.
دوست دارم کمی از  افتخار طلایه‌داری نام یک نابغه را از آن خود کنم.
و اعتراف می‌کنم از این که ناچارم خوانندگان این نوشته را برای پیدا کردن و شنیدن آلبوم گیس نامجو به زمان و مکان نامشخصی حواله دهم رنج می‌کشم. دل‌خوشی‌ام به این است که جوینده یابنده خواهد بود.گیریم یافتنش کمی طول بکشد.

دو قطعه عقاید نوکانتی و گیس را از ” گنجه خواب بزرگ “ بردارید

_{عنوان نوشته از ترانه عدد}

_{نوشته‌ پیشینم :}

_{آه ای جوان این حنجره بوسیدنی‌ست}